Nart Destanları (Kuzey Kafkasya Mitolojisi)
YojimboYojimbo
Mod

[img width=269 height=407]http://www.almanyada-cerkezler.de/nart1.jpg[/img]

İlk olarak Nart Destanları'nın en önemli kahramanlarından olan Sosriquo'nun hikayesine değineyim.


[img width=294 height=469]http://4.bp.blogspot.com/_U2CC5IIDZd8/R1Qz5IJ1I8I/AAAAAAAAAF4/7UUEH8jq4xU/s1600-R/Adige_1.jpg[/img]

Nartların (Nart Destanları, Kuzey Kafkasya (Çerkez'ler) ile Svanlar arasında anlatılagelen destanlardır) bu gün ki deyimiyle danıştayı olan Seteney Guaşe bir gün kuban boyunda gezinirken bir çobana rastlar, çobanın yayından fırlayan aşk oku hedef şaşarak kayanın birine saplanır ve bu kaya giderek ısınmaya ve kıpırdanmaya başlar. Kayayı mintanına sarıp kucaklayan seteney doğruca demirci nart tlepş in ocağına yönelir. Tlepş kor halindeki kayayı iki balyoz darbesi ile ikiye böler ve kayanın içinde kor halinde yanan bir bebekle karşılaşırlar. Demirci tlepş bu ateşten bebeği maşa ile sağ dizinden kavrayarak suya daldırır ve çelikler sonra seteney ile beraber adını sosriquo yani 'ateş çocuk' koyarlar.

Sosriquo tıpkı annesi Seteney gibi yarı insan, yarı tanrı özelliklerine sahiptirki kudretini nartlardan başka kimse için kullanmamıştır ve en bilindik iyiliği olan nartlar için ateşi devlerden geri almıştır ve halkını donmaktan kurtarmıştır, yine bunları takiben savaşlarda halkının en önünde savaşmış onlara toprak işlemeyi ve arpa fermante etmeyi yani içki yapımını öğretmiştir ancak tanrıların nezninde bütün bu iyiliklere deymeyecek insanoğluna bu kadar kıyak yapılması yine tanrılarla sosriquo yu karşı karşıya getirmiş ve sosriquo nun başı yanmıştır.

Kendisine, elbruz tepelerine yedi kat zincire vurulma cezası verilir ve bu iş de tek demirci olan ayrıca manevi babası Tlepş e düşer. Kayalıklara zincirlenen Sosriquo'nun her sabah iki kartal gelip ciğerini didikler ve yarı tanrı oluşunun hezimeti olarak gece iyileşen ciğerlerini ertesi sabah üşüşen bu iki kartal tekrar didikler ve bu böyle sürüp gider..

(itü sözlükten alıntıdır.)

NOT: Sosriquo'nun (Nart destanlarının en bilenen kahramanlarındandır.) en ilginç taraflarından biri -belki sizin de fark ettiğiniz üzere- Prometheus, Archilles gibi Yunan Mito'sunun önemli karakterleriyle (özellikle Prometheus ile hatta sonu aynı bile denilebilir.) büyük benzerlikler göstermesidir.

Fakat bilinen şey Sosriquo ve diğer Nart Destanlarının Prometheus ve Yunan Mitosundan binlerce yıl önceye ait oluşudur :) SSCB döneminde Rus bilimadamlarının bunun gibi örneklerden yola çıkarak Kafkas Mitolojisinin Yunan Mito'suna büyük katkıda bulunduğunu (en nazik tabiriyle :P) okumuştum.


---

Sosriquo'nun hikayesinin bir de çizgi filmi varmış :) Çerkezce seslendirilmiş ama altyazı Türkçe.

Part 1:

Part 2:
FLC
Üye
Aynısı Yunan Mitoloji'sinde de vardı? Prometheus'tu sanırım.

Ateşi çalma ve kartal-ciğer olayları var.

Edit: Ateşle insanlara yemek pişirmeyi de öğretiyor sanırım.

Edit2: Enee sonda yazıyormuş, görmedim.
YojimboYojimbo
Mod
"Nart hikayeleri ve yunan mitolojisi arasındaki benzerlik bilimadamlarının da dikkatini çekmiş, bu konuda bir çok kitap ve makale eski sscb'de yayımlanmıştır. Çoğu yunan mitolojisi hikayelerinin temelinde , buralara gelen yunan gezgin ve kolonistlerce benimsenen nart hikayelerinin büyük izleri olduğu iddia edilmiştir."

sözlükten alıntıdır bu da.

Electronation
Üye
Prometheus mu ? Sadece ateşi bırakıp gidiyor birşey öğretmeye fırsat kalmadan. Zaten Zeus, Prometheus ilk kıvılcımı çaldığı andan itibaren ona ihanet ettiğini biliyordu diye biliyorum ben.
YojimboYojimbo
Mod
Prometheus'un çarptırıldığı ceza ile Sosriquo'nunki hemen hemen aynıdır. En büyük benzerlik burada sanırım.
Ulari
Üye
Yunan Mitolojisi'nde tanrılar insanlara kızıp ateşi alıyorlar. Prometheus da (ki yarı titandır) güneş tanrısı(kimi kaynaklara göre bu da titandır) Helios'a gidiyor ve ondan kıvılcım alıp insanlara veriyor. Daha sonra tanrılar ile insanlar arasında işte barış olsun deniliyor, insanlar koç kurban ediyor. İlk seçim tabi tanrıların. Prometheus da insancıl olduğu için içinden "ya insanlara yazık diyor ben tanrılara bi oyun yapayım nasıl olsa onların ihtiyacı yok". Koçun etini, postunu, kemiklerini ve yağıı ayırıyor. Yağın altına kemikleri koyuyor, postu da biraz kirletip altına etleri koyuyor. İşte seçim zamanı geliyor Zeus görüyor yağları hop atlıyor bu parça bizim diye. Tamam diyorlar Zeus açıp bi bakıyor altı boş kemik. Bu iki olaydan sonra Prometheus'u zincirlettiriyor, her gün bir kuş (karga mı kartal mı öyle bişi) gelip bunun karaciğerini yiyecek. Baya uzun bir süre bu böyle devam ediyor. Sonra Herakles geliyor okla vuruyor kuşu. Zeus da tamam affettim ama akıllı ol diyor Prometheus'a, onu da Olympos'a alıyor.
YojimboYojimbo
Mod
Tamam işte Prometheus'un yarı tanrı oluşu, ateşi insanlara getirişi, Zeus'un kartalın birini hergün gelip bunun ciğerini yemesi için görevlendirmesi fakat Prometheus'un yarı tanrı oluşundan dolayı devamlı iyileştiği için ölmemesi, bunun bir işkence halini alması vs. Sosriquo ile birebir aynıdır.

Ayrıca;

"Tlepş'in demirci çekici ile ateş saçarak doğan kahramanımız, dizinden maşa ile tutularak suya daldırılmış ve vucuduna su verilerek çelikleştirilmiştir. Düşmanları onu insan özelliği gösteren , maşanın altında kaldığı için su verilemeyen ve et kemik olarak kalmış dizlerinden vurmak isterler.

Aynı şekilde Akhilleus'un annesi Tanrıça Thetis oğlunu doğurunca yıkamak için Stys ırmağına batırmış, böylece onu silah işlemez hale getirmiştir. Ancak annesinin eli altında kalan topukları su ile temas etmedikleri için et ve kemik olarak kalmıştır"

(Wikipedia)

Kafkas Mitolojisi ile Yunan Mitolojisi arasındaki bu gibi açık benzerlikler zaten SSCB'li çeşitli bilimadamlarını vs  "buralara gelen yunan gezgin ve kolonistlerce benimsenen Nart hikayelerinin Yunan Mitolojisinde büyük izleri olduğu" kanaatine getiren.


---

Kısacası Akhilleus ve Prometheus gibi Yunan Mito'sunun önemli kahramanlarının yaratılışında açıkça etkilenilen bir karakter oluşu yüzünden önemli addettiğim Sosriquo'u da mitoloji başlığına taşımak istedim :) (Tamam ayrıca Çerkezim :) Biraz da o itti bu mitolojiyi araştırmaya beni. İyi ki de itmiş :P)

Ha fakat elbette Yunan Mitolojisi apayrı bir güzelliktir. Kesinlike yanlış anlaşılmasın. Zaten binlerce yıl önce doğmuş ve Kafkasya'da asırlar boyunca anlatılmış bir mitolojiden az çok etkilenmesi de yadırganacak birşey değil. Bunlar birkaç ayrıntı. Yoksa tüm Yunan Mito'su Nart Destanları üzerine kurulu gibi bir söylemim de olmadı.
Electronation
Üye
Prometheus bir titandı ve yarı tanrı değildi. Yarı tanrı olsa ölürdü, Zeus başlarda Poseidon'a güvenip onu ölümsüzlerin arasına aldı. Prometheus, Zeus ve arkadaşlarına kin güdüyordu onlara ihanet edip kendi gözyaşından yoğurduğu balçıktan yaptığı insanlara, Helios'un ocağından bir çalar ve onlara verir. Daha sonra Dağın tepesine bağlanıp kartal tarafından her gün organları yeniyor. Ölümsüz olduğunda akşamınan organlar iyileşiyor, kartal tekrar geliyor tekrar yiyior.
YojimboYojimbo
Mod
Tamam da gereksiz uzatılıyor bu Prometheus hadisesi. Benzerlikler çok açık. Prometheus'un yarı titan, yarı tanrı ya da yarı ornitorenk olması değildi orada mesele. Değinmek istediğim Soriquo'nun da Prometheus'un da ölümsüz oluşuydu. Zaten Kafkas Mito'sundaki Nart'larla, Yunan Mito'sunun Titan'ları farklılık gösterir. İkisinin "ölümsüz" oluşu, çarptırıldıkları ceza, ateşi çalma olayları neredeyse aynıdır. (elbette farklı ayrıntılar olabilir arada.) Akhilles'le olan benzerliğini de yukarıda yazdım.

Prometheus'la ilgili daha başka şeyler yazmak isteyenler Yunan Mito'su konusuna buyurabilirler.
sophia
Üye
Babaannem ben çok küçükken anlatırdı bana Sosriquo'nun başından geçenleri. Hatta biraz büyüdüğümde babam bana bir kitap hediye etmişti, "Nart Sasrıkua Ve Doksan Dokuz Kardeşi" isimli, çok güzeldi =)
YojimboYojimbo
Mod
Ben okumamıştım bak öyle bir kitap :)

Bilen varsa Kuzey Kafkasya Mitolojisinden farklı hikayeler yazabilirler. Başlığı daha genel bir hale getirdim.

"Ünlü Nart kahramanlarından biri olan Nesren-jak'e (Несрэн-жак1э),doğruluğu,adaleti ve dürüstlüğü simgeleyen,Nart Kurultayı (Хасэ) Başkanı da olan yaşlı bir Nart'tır."Nesren" sözcüğü, Adigece "En önce erişen","Uzağı gören" gibi anlamlar içermektedir (Нэс-рэн).Nartlardan ateşi çalıp insanları ateşsiz ve karanlıkta bırakan,üstelik tanrılığa da kalkışan Pak'o'yu (Пак1о) kızdırdığından Kafkas Dağına,bir anlatıya göre de Elbruz tepesine (5.642 m;"1ошъхьамафэ" ya da Haramoşha/"Хьарам1уашъхьэ") zincirlenmiş,tıpkı Prometheus efsanesinde olduğu gibi,başına bir kartal dikilmiştir.Kartal geceleri Nesren-jak'e'nin göğsünü parçalayıp acı çektiriyor,ama gündüzleri ak bir güvercin gelip göğsünü gagası ile sıvazlıyor,Nesren-jak'e'nin acısını dindiriyor ve yarasını iyileştiriyor.Nesren-jak'e (Sakallı Nesren) dudaklarını çatlatacak denli susuzluk çekiyor,ama yine de sabah çiyi ile yaşamını sürdürmeye çalışıyor.Hiçbir Nart kahramanı Pak'o ve kanatlarını gerdiğinde yeryüzünü karanlığa boğan azgın kartalı ile başa çıkamıyor ve Nesren-jak'e'yi kurtaramıyormuş.Sonunda, Savsırıko'nun kuzeni (teyze oğlu) olan ve Savsırıko gibi vücuduna silah işlemeyen Nart Peterez,zorlu bir uğraştan sonra,attığı oklarla kartalın kanatlarını deliyor,kanat deliklerinden sızan ışıklarla ortalık aydılanıyor,son bir okla da kartalı kalbinden vuruyor.Ardından Pak'o'nun celladını (Псэхэх) öldürüyor.Bütün bunları gören Pak'o,tabana kuvvet kaçıyor.Böylece Nesren-jak'e'yi kurtarıyor,Nart Kurultayı başkanını ve ateşi Nartlara geri getiriyor ve herkesi sevince boğuyor.Nartlar şölenler düzenleyip şarkılar söylüyorlar,Peterez'i öven sözlerle bu büyük başarıyı kutluyorlar."

Sanırım asıl kartal mevzsunun çıkışı Sosriquo'dan ziyade Jak'e olmalı. Bu iki isim arasında böyle bir karışıklık var lakin daha sağlam kaynaklarda kartal hikayesinin Nesren için geçerli olduğunu fark ettim. Nesren'i tüm iyiliklerine rağmen tanrılardan korktukları için insanların dağa çiviledikleri söylenir ki bu bana daha manidar gelir :)
discussioncontroller