Bilgisayar Donanımlarını Ne Kadar İyi Tanıyorsunuz?

Bilgisayarınızın bilinmeyen yüzü

YAZAN Eren Okka
SOĞUTMA SİSTEMLERİ

Bilgisayarımızı soğuturken öncelikli tercihimiz fanlar oluyor. "Ne kadar fan takarsam o kadar iyi soğur" diye düşünmeyin. Kasanın içine sağladığınız serin hava tabii ki önemli, ancak verimli bir hava akımı oluşturmadığınız sürece pek bir anlamı yok. Fanlardan içeri çekilen hava dışarı atılandan fazlaysa kasanın içinde pozitif hava basıncı, tam tersi durumdaysa negatif hava basıncı oluşur. Her ikisinin de farklı avantaj ve dezavantajları olduğu için, kendi sisteminize göre bir tercih yapmanız gerekir. Hava akımını iyileştirmek istiyorsanız kabloları ortada bırakmayın ve mümkünse modüler güç kaynağı kullanın. Büyük fanlar daha düşük devirde döndüğü için genellikle daha az gürültü yapar, aklınızda bulunsun.

REKLAM
Oyungezer Satış

Hız aşırtanların gözdesi olan sıvı soğutma sistemleri eskiden rezervuarıydı, pompasıydı, sıvısıydı derken epey uğraştırırdı. Şimdilerde hazır kapalı döngü sistemler satın alabiliyorsunuz. Bu sistemler işlemcinin üzerine monte edilen taban, üzerinde genellikle bir veya iki adet 120mm fan bulunan radyatör ve bu iki ana parçayı birbirine bağlayan iki hortumdan ibaret. Sistemde dolaşan sıvı işlemciden ısı çekiyor, daha sonra bu ısı radyatöre yayılıp fanlar aracılığıyla dışarı atılıyor. Genel kanının aksine, sıvı soğutma sistemlerinin daha sessiz çalıştığı söylenemez.

pc-bilinmeyen-7

BELLEĞİN FAZLASI

Paranız var. Güçlü bir sistem satın almak istiyorsunuz. Ancak 8GB'tan fazla bellek gerçekten lazım mı değil mi, emin olamıyorsunuz. Biz söyleyelim: Oyunlar için 8GB yeterli; birçok oyun 4GB'tan fazlasını kullanmıyor bile. Üstelik 16GB belleğe vereceğiniz parayı ekran kartına ilave ederseniz daha yüksek performans elde etme şansınız var. Oyun oynarken arka planda onlarca tarayıcı sekmesi açık tutuyor olsanız bile, 8GB üzeri belleğin size şu an hiçbir getirisi yok ve yakın zamanda da olmayacak. Tabii herkesin işi gücü oyun oynamak değil. Örneğin herhangi bir nedenden ötürü bilgisayarınızda sanal makineler çalıştırmanız gerekiyorsa, fazladan belleğin faydasını görürsünüz. Benzer şekilde, profesyonel olarak görüntü (resim veya video) işliyorsanız size bolca bellek lazım demektir. Aksi takdirde 8GB üzeri bellek, "geleceğe yatırım" olarak bile çok anlamlı değil.

pc-bilinmeyen-8

SSD YAZMA LİMİTİ

Katı hal sürücüleri satışa ilk çıktığında ateş pahasıydı, ancak zamanla makul bir fiyat aralığına yerleşti. Şu an yeni bir sistem topluyorsanız veya var olan sisteminizi güncelliyorsanız, performansınızı artırmak için mutlaka satın almanız gereken bir parça. SSD'ler sabit disklere göre daha yüksek veri okuma-yazma hızı sunuyor, mekanik parça barındırmadığı için sarsıntıdan etkilenmiyor ve daha az enerji tüketiyor. Öte yandan, ömrünün daha kısa olduğunu bir yerlerden duymuş olabilirsiniz. Böyle bir durum gerçekten var(dı), evet. SSD'lerin içindeki minik bellek hücreleri, üzerine veri yazıldıkça "eskiyor" ve bir noktadan sonra işe yaramaz hale geliyor. Ancak güncel SSD'ler o kadar uzun ömürlü ki, bütün sabit disklerinizi gömebilir. Son birkaç yıl içinde satın aldığınız kaliteli bir SSD, bizim gibi sıradan kullanıcıların yazma sıklığıyla –kabaca bir hesapla– 20 yıldan uzun süre boyunca yazma limitine yaklaşamıyor. O zamana kadar kim öle, kim kala.

pc-bilinmeyen-9

OPTİK DİSKLERİN ÖMRÜ

2004-2006 yılları arasında yazdığım ve içine dijital fotoğraflarımı kaydettiğim üç CD'den biri –gayet korunaklı bir biçimde saklamama rağmen– artık okunamıyor. Evinizde böyle eski diskler saklıyorsanız, içinde sizin için önemli veriler varsa, orada sonsuza dek duracağını sanmayın.

Üreticilere sorsanız tek yazımlık disklerin 100 yılı aşkın, yeniden yazılabilir disklerinse en az 25 yıllık ömrü olduğu söylerler. Ancak yapılan bağımsız deneyler gösteriyor ki bazı diskler iki yıldan sonra bozulmaya başlıyor. Optik disklerin ömrünü belirleyen; üretim kalitesi, yazma hızı ve saklama koşulları gibi birçok etken var. Disklerinizi satın alırken ucuza kaçmadıysanız, yazdığınız diskleri sıcaktan ve nemden koruduysanız (örneğin arabanızda sakladığınız diskler daha çabuk bozulacaktır) sizinkiler daha uzun süre dayanabilir. Ancak her halükarda bu disklerin 5-10 yıldan fazla dayanmayacağını varsayın. Aynı durum dolabınızda sakladığınız boş diskler için de geçerli. Verilerinizi bir harici diske yedekleyin, ama deyim yerindeyse bütün yumurtalarınızı tek bir sepete koymayın. Kaybolursa ağlayacağınız verilerinizin mutlaka birden fazla kopyasını saklayın.

pc-bilinmeyen-10

SD KART TERMİNOLOJİSİ

SD kartlar boyut olarak büyükten küçüğe SD, miniSD ve microSD olmak üzere üçe ayrılıyor. Kapasite söz konusu olduğunda SD (2GB'a kadar, FAT12/FAT16 dosya sistemi), SDHC (2GB-32GB arası, FAT32 dosya sistemi) ve SDXC (32GB-2TB arası, exFAT dosya sistemi) gibi üç yeni terim karşımıza çıkıyor. Ama iş burada bitmiyor; Normal Speed, High Speed, UHS-I ve UHS-II'nin yanı sıra bir de farklı hız sınıflarıyla haşır neşir oluyoruz: Class 2, Class 4, Class 6 ve Class 10'un her biri asgari yazım hızını ifade ediyor (örn. Class 2 için bu değer 2MB/s). Benzer şekilde, U1 ve U3 sırasıyla 10MB/s ve 30MB/s'ye denk geliyor. Üzerinde bu simgeleri gördüğünüz kartlar en az bu hızları garanti etmekle birlikte, daha pahalı kartlar daha performanslı çalışabiliyor.

pc-bilinmeyen-11

ARIZA TESPİTİ

Yıllarca bu işle uğraşan teknik servis çalışanları (veya donanım editörleri) bazen leb demeden leblebiyi anlıyor, doğru. Ama yeni bir sorunla karşılaştığımızda biz de akıl yürütüp eleme yöntemine başvuruyoruz. Çok basit bir örnek verelim: Diyelim ki müzik dinlemek için telefonunuza kulaklık taktınız, ama sadece bir kulağınıza ses geldi. Sorunun nereden kaynaklandığını nasıl anlarsınız? Aynı kulaklığı başka bir cihaza takarak ve/veya düzgün çalıştığından emin olduğunuz bir kulaklığı aynı telefona takarak tabii. Bazen basit düşünmek, örneğin hiç açılmayan bir mobil cihazın bozuk olduğuna kanaat getirmeden önce şarjının bitip bitmediğini kontrol etmek gerekiyor. Bazen de sorun beklenmedik bir yerde çıkabiliyor: Açılışta bip bip öten yepyeni bir bilgisayarda siz belleklerden şüphelenirken, kasanın ön panelinden gelen Reset kablosunu anakarttan söktüğünüzde sorunun çözüldüğünü fark ediyorsunuz (yaşanmıştır).

pc-bilinmeyen-12

Her türlü yazılım ve donanım sorununun ilk defa sizin başınıza geliyor olma ihtimali gayet düşük. Google'a sorun; Türkçe değil İngilizce ararsanız sonuca ulaşma şansınız artar. Karşınıza bir hata mesajı çıkıyorsa, bu mesajın bir bölümünü doğrudan aratabilirsiniz. Ya da örneğin işletim sisteminizi güncelledikten sonra ekranda titreme sorunu yaşıyorsanız, "windows 10 flicker" gibi bir arama sizi sonuca ulaştıracaktır.

İLGİLİ BÖLÜMLER