YAZAN Eser Güven

Sebebi oyunda beyaz tenli olarak görmemiz değil

Dün Netflix'in Ciri rolü için verdiği bir ilanda, dizi yetkililerinin bu karakteri beyaz bir oyuncuya oynatmayı planlamadığını öğrenmiştik. Elbette bu tür haberler çoğunlukla okur kitlesini ikiye bölüyor. Her ne kadar yorumlardan gördüğüm kadarıyla bizde genel kanı "Ciri siyahi olmamalı" şeklinde olsa da, bu tepkilerin 'ırkçılık' olduğunu düşünen bir kesim de var. Bu kesimin önemli bir kısmının verilen tepkinin tam olarak neye verildiğini anlamadığı ve bilmediği için bu şekilde davrandığını düşünüyorum.

Ciri'nin beyaz bir oyuncu tarafından canlandırılmayacağına tepki verenlerin derdi herhangi bir dizideki herhangi bir önemli rolü siyahi veya Asyalı veya herhangi bir azınlığa mensup birinin oynaması değil elbette. Şimdi kalkıp da yeni Black Panther ve Spawn filmlerinde başrolü beyaz bir oyuncunun oynayacağı açıklansa yine aynı tepki verilir. Yani bu tepkilerin sebebi kesinlikle insanların ten rengine göre ötekileştirilmesi değil, mantıksız olması.

Elbette The Witcher 3 oyunuyla birlikte insanların kafasında net bir Ciri tipi oluştu. Daha önce yalnızca kitapları okuyanların da kafasında bir görsel vardı tabii ama oyun, dizi veya film gibi görsel sanatlar, yazıyla betimlenen karakterlere daha net biçimde hayat vermiş oluyor bildiğiniz gibi. O yüzden şu an tekrardan Yüzüklerin Efendisi okumaya başlasanız Aragorn ismini gördüğünüz anda büyük ihtimalle kafanızda Viggo Mortensen'in oynadığı hali canlanacak ki bu kesinlikle kötü bir şey değil. Bazı kesimlerin işte eleştirilerini bunu baz alarak yaptığını düşünüyorum: sanki kitaplarda Ciri beyaz olarak betimlenmemiş de The Witcher 3 oyununda bu şekilde gördüğümüz için başka türlüsüne karşı çıkıyormuşuz gibi.

Ama kesin bir gerçek var, Ciri siyahi olamaz.

Bir kere Andrzej Sapkowski'nin The Witcher romanlarını yazarken oluşturduğu dünyanın temellerini Ortaçağ Avrupası ve özellikle de Polonya'dan aldığını biliyoruz. Nasıl eski Türk kültüründen beslenen bir Dede Korkut hikâyesinde siyahi bir karakter görmek 'tarihi olarak isabetsiz' olursa, burada da benzer bir durum söz konusu. Zaten CD Projekt RED de aynı ülkeden çıkan bir stüdyo ve orijinal eserlerde karakterlerin nasıl tanımlandığını çok iyi bilen ve anlayan isimlerden oluşuyor. Yani CDPR'ın The Witcher 3 oyununda Ciri'yi beyaz bir kadın olarak görmemizin sebebi kimsenin siyahlara veya Asya kökenlilere düşman olması değil, materyalin orijinalinin bu şekilde olması. Kaldı ki utanmadan Sapkowski'yi romanlarında hep beyazlar var diye onu ırkçılıkla suçlamaya kalkışanlara da yazarın elf ve cüce ırkları üzerinden ırkçılığı o tarihte (1990'lar) başka hiçbir eserin yapmadığı şekilde eleştirdiğini de hatırlatmak gerek.

Sırada azıcık tarih ve coğrafya bilgisi var

Bu kısım kitapları okumayanlar için spoiler içeriyor, baştan söylemesi.

Ciri, Cintra kraliçesi Pavetta ile Nilfgaard İmparatorluğu'nun imparatoru Emhyr var Emreis'in kızı. Temel biyoloji bilgilerine sahip olan herhangi biri, Ciri'nin siyah olabilmesi için anne veya babasından birinin de siyah olması gerektiğini bilir. Bu noktada Pavetta veya Emhyr'in siyahi olması gerekiyor. Ama bu tür krallık veya imparatorluklarda farklı ırktan birinin lider olması demek, o krallığın çoğunluğunun da o ırktan olması demek. Yani bu durumda Cintra veya Nilfgaard krallıklarından birinin siyah ağırlıklı olması gerçeğiyle karşı karşıya kalıyoruz, ki böyle bir şey mümkün değil. Zira Cintra krallığı Viking kültürüne ve Skellige halkına yakınlığıyla da bilinir. Hatta Crach an Craite, Kraliçe Calanthe'nin doğrudan yeğenidir. Nilfgaard ise hem giyim kuşamları hem askeri taktikleri hem de diğer ırkları hor gören tutumlarıyla Roma ve Alman imparatorluğundan esintiler taşır. Nilfgaard'ın bir Avrupa devleti olduğuna işaret eden bir diğer husus da sömürgesi olan Toussaint'dır, ki kendisi açıkça Fransa'dan esinlenerek yazılmıştır. Kısacası ikisi de beyaz tenli ırklardan.

Kitapta önemli unsurlardan biri Geralt ile Ciri'nin baba-kız kadar birbirine benzemesi. Kitaba sadık kalacak herhangi bir dizinin bu ayrıntıyı da kesinlikle atlamaması şart. Hatta Geralt maceralarından birinde Angoulême adlı bir kızla tanışır ve ilk başta beyaz teni, açık renk saçları yüzünden onu Ciri zanneder. Bunlar belki dizinin casting işiyle uğraşanların önemsemediği detaylar olabilir ama bu da Ciri'nin siyahi olmaması gerektiğinin bir başka kanıtı diyebiliriz.

Bir de yine çok önemli bir başka detay daha var: Sahte Ciri. Kitapların bir noktasında Nilfgaard İmparatorluğu bir taraftan Ciri'yi aramaya devam ederken diğer taraftan da ona çok ama çok benzeyen, Cintralı bir kız bulur. Ve hem Emhyr'in öfkesini yatıştırmak hem de Cintra prensesi onlara sığınmış gibi yapmak için onun gerçek Ciri olduğu yalanını yayarlar. Bu kız kitapta açık bir biçimde sarışın ve oldukça soluk tenli biri olarak betimleniyor. Emhyr onun gerçek Ciri olmadığını hemen anlar ama yine de kızı kullanmaya, Cintra tahtı üstünde hak iddia etmeye devam eder. Hal böyleyken Ciri'nin neden siyahi olamayacağı belli değil mi?

Peki ya siyahlar?

Peki Witcher dünyasında siyahi karakterler yok mu? Güneydeki Zerrikania'da var. Zaten Zerrikania'nın tasvirleri bölgenin Afrika veya Arabistan'a benzer olduğunu gösteriyor. Aynı gerçek dünyada olduğu gibi güneye inildiğinde ten rengi koyulaşabiliyor yani. Peki Cintra ve Nilfgaard nerede? Kuzeyde. The Witcher dünyasında da kuzeyde beyazlar yaşıyor. The Hexer adlı TV dizisinin bir bölümünde "Kader Kılıcı" kitabındaki bir hikâyenin uyarlaması da vardı. Hani Borch Üçkarga ile iki Zerrikanialı kadın korumasının yer aldığı şu öykü. İşte orada herkes bu iki siyahi karaktere büyük bir merak ve korkuyla yaklaşıyordu. Kuzeyde siyahi birini görmek bu kadar şaşılacak bir şeydi yani.

Ek olarak Ofir halkının da siyahi olduğu, hatta Arap kültürüne yakın oldukları hem kitaplardan hem de The Witcher 3'ten çok iyi bildiğimiz bir diğer ayrıntı. Yani yazar dünyanın iklimine ve coğrafyasına göre zaten farklı ten rengine sahip milletler de eklemiş bu dünyaya. Daha sıcak yerlerde daha esmer insanlar varken Kuzey Toprakları gibi dört mevsimi yaşayan, genellikle soğuk ve dağlık yerlere de beyaz halkları yerleştirmiş. Tıpkı bizim dünyamızda da olduğu gibi.

Kısaca özetlemek gerekirse dizide Ciri'nin siyahi biçimde karşımıza çıkması demek hem Sapkowski'nin eserine, hem de bu dünyayı ilgiyle takip edenlere saygısızlık demek olacak. Şurası da bir gerçek ki ilanda yalnızca siyahi ismi geçmiyor, Asya kökenli veya benzer bir etnik köken de söz konusu olabilir. Ama yine de orijinal esere sadık kalınacaksa Ciri'yi beyaz bir oyuncunun canlandırması gerektiği apaçık.

Sanıyorum böylece Ciri neden siyahi olamaz sorusunun cevabını da vermiş olduk. Eşsiz katkıları için The Witcher uzmanımız M. İhsan Tatari'ye çok teşekkürler :)