Paradox'un Discord sunucusunda yaşanan sinir bozucu hadiseyle başlayan ve sonrasında şirket yetkilileri tarafından yapılan açıklamalarla devam eden kriz durumu hepimizin malumu. Konuya hâkim olmayanlar, Mert'in ilgili yazısına göz atabilirler.
Ülkemizden birçok oyun sever takınılan tutumdan ve bu sorunu çözmek adına bir adım atılmamış olmasından rahatsız. Bu rahatsızlığı elbette ben de paylaşıyorum. Paradox'un farklı serilerine bugüne kadar yüzlerce, hatta binlerce saat harcamış birisi olarak Atatürk'e karşı takındıkları tavır nedeniyle büyük bir hayal kırıklığı içerisindeyim. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde Paradox oyunlarıyla arama mesafe koyma kararı almış bulunuyorum.
Aranızda benim gibi düşünenler varsa diye oynanabilecek alternatif oyunlardan bir liste hazırladık, sizinle de paylaşalım dedik. Umarım hoşunuza gider, işinize yarar.
Listeye geçmeden önce bir noktayı açıklamak istiyorum müsaadenizle. Listedeki her oyun birebir Paradox oyunlarının muadili olarak değerlendirilebilecek oyunlar değil. Fakat, farklı yönleriyle güzel birer alternatif olduklarını düşünüyorum şahsen.
Bu noktayı da açıklığa kavuşturduğumuza göre, buyurun hep beraber listemize göz atalım, bakalım hangi oyunlar varmış.
Mount & Blade II: Bannerlord
Madem Orta Çağ temasından hoşlanıyorsunuz, madem hem genel bir strateji oluşturup hem de bir karakteri yönetmekten zevk alıyorsunuz, bu konuda akla gelebilecek ilk örneklerden olan Mount & Blade'e de bir şans vermişsinizdir illaki. Vermediyseniz de ilk fırsatta bu boşluğu doldurun derim.
Ülkemizden böyle bir serinin çıkmış olması ayrı bir gurur kaynağı elbette. Ama bundan bağımsız şekilde değerlendirdiğimde de çok başarılı bir seri olduğunu söyleyebiliyorum gönül rahatlığıyla. Akla gelebilecek (hatta belki ilk anda gelmeyebilecek) birçok detayı bir potada eritip önümüze sunuyorlar. Ticaret yapıyor, haydut kovalıyor, savaşlara girişiyor, Orta Çağ’da yaşamak nasıl olurmuş, yakından tecrübe ediyorsunuz.
Temel haliyle dahi yüzlerce saat keyifle oynayabileceğiniz bir oyunken, buna bir de ek paketler ve modlar eklendiğinde yıllar boyunca size eşlik edecek bir oyun çıkıyor ortaya.
İlk oyunu ve Warband’i de yazabiliriz buraya. Daha güncel olması ve öncekilerin üzerine ekleyerek devam ettiği için tercihimi Mount & Blade II: Bannerlord’dan yana kullandım.
Sid Meier’s Civilization VI
Uzun uzun anlatmaya gerek var mı, bilmiyorum. “Bir tur daha” denildiğinde Civilization akla gelecek ilk oyun serilerinden olsa gerek. Kişisel açıdan değerlendirdiğimde de Football Manager (öncesinde tabii ki CM oyunlarını da dahil ediyorum) serisiyle birlikte en çok zaman harcadığım seri. Yanına yanaşabilecek başka da örnek yok gibi.
Bu seriyi bu kadar sevmemin birçok sebebi var tabii, ama onları uzun uzadıya anlatacak değilim, bir başka yazının konusu olabilir. Şu kadarını söylemekle yetineyim şimdilik, medeniyet tarihini oyunlaştırmak konusunda öncü bir seri oldu Civilization. Şehirler inşa ettik, keşifler yaptık, zaman zaman savaşlar zaman zaman diplomasi ve ticaret yoluyla, diğer medeniyetlerle temas ettik. Zaferin yolu da kimi zaman silahlardan kimi zaman ekonomiden kimi zaman da kültürel gelişimden geçti. Civ ansiklopedisini okuyup öğrendiğimiz şeyler oldu. İnsanlık tarihinin önemli isimlerini, büyük liderleri tanıdık. Hem keyif veren hem de entelektüel açlığımızı dindirmek için kullanabileceğimiz bir seri bence.
Serinin en son oyununu değil de bir önceki öneriyor olmam ile ilgili de 2 cümle edivereyim. Biliyorum, Civ 6, 10 yıl öncesinin oyunu. Ama halen oynamaya devam ediyorum. Hem 7. Oyun için biraz daha zaman var diye düşünüyorum. Güncellemeler devam etsin, ek paketler çıksın, şöyle dört başı mamur bir hale geldiğine ikna olalım, ona da yüzlerce saat harcayacağız illaki, hiç şüphe yok.
Suzerain
Böyle bir liste hazırlamıyor olsam bile bir bahane bulup Suzerain hakkında yeniden bir şeyler karalamak gibi bir niyetim vardı ne zamandır. Gerçekten başarılı bir politik simülasyon oyunu.
Çalkantılı bir coğrafyada, birçok meydan okumayla karşı karşıya bulunan bir ülkenin liderliğine soyunmak kolay iş değil. O koltuğa gelirken söylediklerinizle, halkınıza vadettiklerinizle icraatlarınız örtüşecek, tutarlı bir liderlik sergileyecek misiniz? Yoksa “Dün dündür, bugün bugündür” diyerek farklı bir rotaya mı sapacaksınız? “Şartlar böyle gerektirdi” diyerek kendinizi teselli edebilir veya yaptıklarınızın vicdani sorumluluğu altında ezilebilirsiniz.
Karşı karşıya kaldığınız durumlar çok sahici. Bunlar büyük oranda yaşandı, yaşanıyor, yaşanacak. Güncel dünya meselelerinin kurgu bir dünyaya taşınmış halleri bunlar. Bunu biliyorsunuz ve bu da oyunu daha anlamlı kılıyor bence. Bu şartlarda neler yapardınız, nasıl kararlar verirdiniz, bunu sınamak için doğru bir adres olabilir Suzerain.
Age of History 3
Paradox oyunlarına alternatif arayışında akla gelebilecek serilerden birisi de Age of History serisi. Büyük strateji (grand strategy) türündeki oyunda, binalar inşa ediyor, üretimi yönlendiriyor, vergiye karar veriyor, asker yetiştiriyor, araştırmalar yapıyor, diğer ülkelerle diplomatik ilişkiler kuruyor, nüfusunuzu artırıyor, ordunuzu kuvvetlendiriyor, fetihler yapıyor veya işgal girişimlerine karşı ayakta kalmaya çalışıyorsunuz.
Oyunun güzel yanlarından birisi çok farklı zaman dilimlerinden ve farklı coğrafyalardan senaryoları oynayabilmeniz. Günümüz ülkelerinden birisini seçip yönetmeniz de mümkün. Bir editörü bulunuyor, bu editörle yapılan içerikler var. Dolayısıyla bu açıdan yeterince malzeme sunuyor.
Serinin 2. oyununu da 3. oyununu da tercih edebilirsiniz. Oynanışta ufak bir değişikliğe gidilmekle birlikte genel olarak benzer yapıda oyunlar olduğu söylenebilir, her ikisi de keyifli bence.
States of Power
Listenin görece yakın tarihli üyelerinden, henüz Ağustos ayında çıktı. Böyle yeni alternatiflerin gelmesi güzel oluyor.
Listenin diğer birçok örneğinde olduğu gibi yine ülkenizin ordusunu, ekonomisini ve diplomasisini yönettiğiniz bir oyun States of Power. Temelde 2. Dünya Savaşı’nı ele alıyor. Dolayısıyla belirli bir tarihi döneme odaklanan örneklerden. Bununla birlikte burada da bir oyun içi editör mevcut ve kurgu dünyalarda da mücadele edebilirsiniz.
Yeni çıkmış olmasının da etkisiyle belki, çok fazla bilinmiyor gibi geliyor bana. Bu yüzden özellikle de belirtmek istedim. 2. Dünya Savaşı’na dair bir strateji oyunu oynamak istediğinizde dönüp bakabileceğiniz oyunlardan birisi de bu. Hearts of Iron serisi için güzel bir alternatif bence.
Restitutor: Empire Restored
Hazır yakın tarihli örneklere geçmişken Eylül ayının başında erken erişim sürecine başlayan Restitutor’dan da bahsedeyim, ona da listede yer vereyim dedim.
Roma İmparatorluğu’nun parçalandığı ve birçok bölgeye bölündüğü bir döneme gidiyor, bu bölgelerden birisinin yönetimini ele alıp imparatorluğu diriltmeye çalışıyorsunuz. Önemli tarihi dönemleri, tarihi olayları da içeriyor.
Farklı renklere boyanmış altıgenlerden oluşan bir haritadan ibaret, sade bir görünüme sahip bir oyun. Ama arka planda ilk bakışta düşünülenden daha detaylı bir oyun olduğunu anlamanız da uzun sürmüyor.
Henüz erken erişim aşamasında, fakat şu haliyle de keyifli, geleceği için de umut veriyor.
Knights of Honor II: Sovereign
Paradox serilerini (özellikle de Crusader Kings’i) andıran oyunlardan birisi de Knights of Honor II: Sovereign. Özellikle ana haritalarını yan yana koyacak olsanız birbirleriyle karıştırılmaları işten bile değil. Aslında bu çok da şaşırtıcı olmasa gerek. Sonuçta bu serinin geliştiricisi Black Sea Studio, daha önce Paradox’un kanatları altındaydı. İlk oyun da Paradox’un dağıtımcılığında çıkmıştı. 2. Oyunun dağıtımcısıysa THQ Nordic.
Paradox oyunlarını epey andırıyor dedim ama ayrıştıkları noktalar da var tabii. Knights of Honor II: Sovereign daha hızlı ilerleyen, daha tempolu bir oyun olarak değerlendirilebilir. Savaşlarda da daha detaylı kontrolünüz var, bir GZS gibi yönetebiliyorsunuz savaşları. Bu yönüyle hakkında “Crusader Kings + Total War” şeklinde benzetmeler de yapılıyor, haksız bir benzetme de sayılmaz.
Paradox oyunlarına olabildiğince yakın bir tecrübe arıyorsanız, başlangıç noktanız Knights of Honor II: Sovereign olabilir.
Supreme Ruler Ultimate
Biraz eskilerde kalan bir oyun. Yine de 2. Dünya Savaşı ve takip eden döneme dair bir strateji oyunu oynamak istediğinizde göz atılabileceklerden birisi.
Detaylı strateji oyunlarını beğenenlerdenseniz, Supreme Ruler Ultimate de sizi bu yönüyle kendine çekebilir. Ekonomi, üretim, ticaret, diplomasi, teknolojik gelişim, ordu yönetimi, savaşlar vb. birçok alanda karar vermeniz, ülkenizi her yönüyle yönetmeniz lazım. Kimi yönlerden HoI gibi örneklere kıyasla çok daha detaylı olduğunu söylemek mümkün. Bu kadar detaylı olunca da biraz ağır ilerliyor, onu da es geçmemek lazım. Dolayısıyla, başına oturacaksanız bu durumu baştan kabullenmekte fayda var.
Supreme Ruler 2030 gibi daha güncel bir oyun da var seride. Ama onun çok da beklentileri karşıladığını söyleyemeyeceğim ne yazık ki. İlla yakın tarihlerde geçen bir oyuna bakmak isterseniz üzerinden uzun bir zaman geçmiş olmasına rağmen Supreme Ruler 2020 daha iyi bir tercih gibi duruyor.
Workers & Resources: Soviet Republic
Paradox oyunları dediğimizde sadece tarihi dönemleri ele alan strateji serilerinden bahsetmiyoruz, şehir yönetimi konularına odaklandığımız Cities: Skylines serisi de var tabii. Onun için de birçok alternatif bulunuyor. Workers & Resources: Soviet Republic de bu alternatifler arasında bahsedilebileceklerden birisi.
Adından da anlaşıldığı üzere, bir Sovyet cumhuriyetini yönetiyorsunuz. Birçok alanı kontrol etmeniz lazım. Hammaddeler çıkaracak veya komşu bölgelerden satın alacaksınız. Fabrikalarda üretimi siz belirleyeceksiniz. Tahmin edebileceğiniz gibi lojistik oyunda önemli bir yer tutuyor, dolayısıyla ihtiyaçlara karşılık verebilecek bir ulaşım ağı kuracaksınız. Ticaret yapacak, sonraki dönemlerde hayata geçirmeyi planladığınız yatırımlar için gelir elde etmeye çalışacaksınız. Bir yandan vatandaşlarınızın refahı ve mutluluğu da önemli. İhtiyaç duydukları eğitim ve sağlık hizmetlerine, kültürel faaliyetlere erişebilmelerini sağlamaya çalışacaksınız.
Burada sayamadığım daha birçok detayıyla çok kapsamlı bir yönetim oyunu. Zorluğundan gözünüz korkmazsa, dişinizi sıkar ve alışabilirseniz, keyifli bir deneyim sizi bekliyor.
SimCity 4
Cities: Skylines alternatiflerinden bahsediyoruz da, aslında o da bir alternatif olarak çıkmıştı ortaya. Bu türün öncüsü SimCity serisiydi. Dolayısıyla alternatif ararken köklere dönmek de iyi bir seçenek bence.
SimCity 3000, “Acaba yolun sonuna mı geldi?” diye düşünülen seriyi yeniden canlandırmış, sergilediği satış performansıyla da dikkat çekmişti. Sonrasında gelen SimCity 4 de serinin takipçilerini fazlasıyla memnun etmişti. Bugün hala gelmiş geçmiş en iyi şehir kurma oyunu olduğunu düşünenler, aradan geçen 20 yılı aşkın süreye rağmen daha detaylı bir şehir kurma oyununun yapılamadığını ifade edenler var.
Total War
Burada bahsedilebilecek en iyi serilerden birisi de Total War olsa gerek. Strateji denildiğinde ilk akla gelen serilerden birisi. Kendi alt türünü oluşturup kabul ettirmeyi başarmış bir seri. Yaptığı işi de çok iyi yapan bir seri. Ele aldığı farklı dönemlerle de öne çıkıyor.
Burada serinin hangi oyunundan bahsedeceğime karar veremedim bir türlü. Seriyi başlatan Shogun veya yakında yenilenmiş hali gelecek olan Shogun 2’den söz etsem Rome’un hatırı kalır. Medieval’dan bahsedeyim desem Empire eksik kalır. Napoleon’u sevenler de var ama bence Attila’nın yeri farklıdır. Bunların yanına bir de Troy, Pharaoh, Thrones of Brittania gibi örnekler de eklendi. Three Kingdoms da güzel bir Total War oyunuydu bana göre. Warhammer apayrı bir dünya zaten.
Uzun lafın kısası, Total War evrenine bir adım attınız mı, oynayacak oyun bulmakta zorlanmazsınız, zorlanacağınız şey hangisini oynayacağınıza karar vermek olur. Listeyi oluştururken oyumu Attila'dan yana kullandım ama siz listenin geneline bakın bence.
Bu oyunlar haricinde Civilization benzeri Old World ve Humankind, Strategic Command serisi (mesela Strategic Command WWII: World at War), Field of Glory serisi (örneğin serinin son oyunu Field of Glory: Kingdoms), Steel Division 2, Rebel Inc: Escalation, Hex of Steel, erken erişim aşamasında olsa da şans verilebilecek oyunlardan Manor Lords, nükleer savaşa odaklanan ICBM, Bytro Labs’in ücretsiz oyunları Supremacy: 1914, Supremacy: Call of War 1942 ve Supremacy: World War 3, Nostalgames oyunları Crisis in the Kremlin ve China: Mao's Legacy, Çin tarihine ilgi duyuyorsanız Romance of the Three Kingdoms ya da Japon tarihiyle ilgiliyseniz Nobunaga’s Ambition serisi gibi örnekler de var. Dolayısıyla hangi dönem, hangi coğrafya, hangi türden oyun arıyorsanız, deneyebileceğiniz birçok alternatif bulunuyor.
Belirli bir Paradox oyununa alternatif bakanlar için şöyle bir özet tablo da paylaşmış olalım:
Crusader Kings Alternatifleri: Total War oyunları, Mount & Blade II: Bannerlord, Knights of Honor II: Sovereign
Europa Universalis Alternatifleri: Total War oyunları, Field of Glory serisi
Hearts of Iron Alternatifleri: Supreme Ruler Ultimate, States of Power
Cities: Skylines Alternatifleri: SimCity serisi, Workers & Resources: Soviet Republic
Civilization ve Age of History gibi seriler tüm dönemleri kapsadıkları için onları da genel alternatifler olarak ele almak mümkün.
Sizin de belirtmek istedikleriniz varsa, yorumlarınızı bekleriz.
